Blog - ประวัติอันยาวนานของENAMEL (2)

ประวัติอันยาวนานของENAMEL (2)
โดย Thamrong admin 5/9/2021 23:14 ข้อคิดเห็น

จากการพบชิ้นส่วนอินาเมลที่เชื่อว่าเก่าแก่ที่สุด ทำให้เราคาดเดาได้วว่ามันน่าจะมีต้นกำเนิดมาจากแบบคาบสมุทรเมดิเตอร์เรเนี่ยน จากนั้นก็แพร่กระจายไปด้วยการค้า และการสงคราม แต่ก็ยังเป็นวงแคบๆ ใช้กันในกลุ่มคนชั้นปกครอง ไม่ได้อยู่ในครัวเรือน เข้าใจว่าน่าจะเป็นเพราะขั้นตอนการผลิตที่ยุ่งยาก

แต่ก็ยังมีการส่งต่อเทคโนโลยีไปในพื้นที่ต่างๆ ไม่ว่าจะในยุโรป หรือเอเชีย ในเอเชียที่โดดเด่นและมีการผสมผสานลวดลายแต่ละวัฒนธรรมลงไปด้วยได้แก่ จีน ญี่ปุ่น และกลุ่มประเทศอิสลาม

 

ชื่อเรียกของ Enamel ในภาษาต่างๆ

Smalto                         กรีก, อิตาลี

Emaille                        เยอมัน

Emaye                         ตุรกี

Émail                           ฝรั่งเศส

ส่วนไทยนั้นเราเรียกทับศัพท์ตามอังกฤษ โดยจะเขียนว่า อินาเมล, เอนาเมล, เอนนาเมล โดยไม่มีคำแปลเฉพาะเจาะจง

 

การแพร่หลายของ Enamel ขึ้นเมื่อเกิดการปฏิวัติอุสาหกรรมในศตวรรษที 18 ราว ๆปีค.ศ. 1761 ซึ่งในยุคนั้นมีโรงงานถลุงเหล็กขนาดใหญ่ และมีการนำเหล็กไปทำเป็นเครื่องมือเครื่องใช้มากมาย เกิดอุตสาหกรรมต่างๆที่มีเหล็กเป็นส่วนประกอบมากมายขึ้นบนโลก การนำดินมาเคลือบบนเหล็ก ก็มีการพัฒนาตามมาด้วยเช่นกัน ในช่วงแรก มีการใช้ Enamel กับชิ้นส่วนของท่อต่างๆ เพื่อลดการเกิดสนิม ลดการกัดกร่อนของสารเคมี

จะเห็นว่าแม้มีการทำอินาเมลมีการเปลี่ยนรูปแบบจาก เครื่องประดับมาเป็นของใช้จริงจังแล้วก็ตาม แต่ก็ยังเป็นของใช้ที่อยู่ห่างจากมือชาวบ้าน ชาวเมืองทั่วไป เพราะการทำเคลือบ แม้จะมีการทำที่ง่ายขึ้น แต่เคลือบในยุคนั้นเป็นเคลือบที่เกิดจากการนำหินไปบด แล้วทาไปบนโลหะ ไม่แปลกเลยว่าทำไม Enamel ในยุคแรกจึงเป็นการเคลือบบนวัตถุแบนๆ หรือมีการทำโลหะเป็นขอบ หรือเป็นกรอบสำหรับการวางผงเคลือบก่อนนำไปเผา

 

จุดเปลี่ยนที่สำคัญอยู่ในช่วงปีค.ศ. 1850 ในยุคนั้นเป็นยุคเฟื่องฟูของนักวิทยาศาสตร์ มีการคิดค้นสูตร ทฤษฎี และสิ่งประดิษฐ์ขึ้นมากมาย ในช่วงนั้นมีนักเคมีชาวออสเตรีย และ เยอรมัน ได้พัฒนาเคลือบแบบผง ที่มีการใช้งานได้อย่างจำกัด เป็นเคลือบแบบสารแขวนลอยที่มีความข้น โดยการนำส่วนผสมของหินที่ใช้ในการเคลือบมาใส่น้ำ แล้วกวนจนอนุภาคของหินกระจายอยู่ทั่ว แล้วจุ่มโลหะที่เตรียมผิวสำหรับการเคลือบลงไป วิธีการนี้ ทำให้เคลือบไปบนวัตถุที่ไม่แบนก็ได้ นำมาถึงการเคลือบ หม้อ ชาม ช้อน ถาด กระโถน ได้ทั้งหมด รวมไปถึงอ่างอาบน้ำวิคตอเรีย ที่นิยมมากในยุคหนึ่ง

วิธีการเคลือบแบบจุ่มนี้ ยังคงมีใช้ในปัจจุบัน และได้พัฒนาเป็นการเคลือบแบบพ่นในช่วงปี ค.ศ. 1970 ทำให้มีความสม่ำเสมอของการเคลือบมากขึ้น

  

ยุคเฟื่องฟูสูงสุดของ Enamel อยู่ในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ประมาณปี ค.ศ.1950 ทั่วโลกเกิดการขาดแคลนในทุกด้าน เศรษฐกิจตกต่ำอย่างรุนแรง ทุกประเทศต่างแร่งพัฒนาตัวเอง ความต้องการเครื่องมือเครื่องใช้ทั้งในอุตสาหกรรม และในครัวเรือนมีสูงมาก นั่นทำให้สิ่งที่เคยคิดค้นในช่วงก่อนสงครามโลกได้ถูกนำกลับมาใช้ประโยชน์ในเชิงอุตสาหกรรมอีกครั้งหนึ่ง

ในช่วงปี 1950 นั้นได้เกิดโรงงานเซรามิค และอินาเมลขึ้นมากมายทั่วโลก โดย Enamel นั้นเป็นที่นิยมมาก เพราะตกไม่แตก ใช้งานได้ยาวนานกว่าเซรามิค น้ำหนักก็เบากว่า เพราะโลหะที่ใช้เป็นแกนในนิยมใช้เป็นสังกะสี ซึ่งมีน้ำหนักเบา และราคาถูก ถ้ายังจำได้โลหะด้านในของ Enamel มักเป็นโลหะมีค่า เพราะในยุคโบราณเรายังไม่รู้จักการนำสังกะสีมาใช้

Enamel ในยุคใหม่เริ่มมากจากประเทศฝั่งยุโรป มีโรงงานใหญ่ๆเกิดขึ้นมากมายตามความต้องการของตลาด เรียกได้ว่าในยุคนั้น ไม่มีบ้านไหนไม่มี Enamel ใช้ และในประเทศต่างๆในยุโรป ก็มักจะมีแบรนด์ประจำชาติกันเลยทีเดียว

ในประเทศไทยเอง ก็มี Enamel ใช้เข้าเทรนด์กระแสโลกในช่วงนั้นเหมือนกัน โดยแบรนด์แรกที่เข้ามาเป็นแบรนด์สวีเดน ชื่อ KOCKUMS แปลว่า “พ่อครัว” แบรนด์นี้ปัจจุบันก็ยังมีผลิตอยู่ แต่ไม่ได้ส่งมาขายในเมืองไทยแล้ว เพราะหลังจากที่คนไทยได้รู้จัก ได้ใช้ Enamel แล้ว ความต้องการของตลาดก็สูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ทำให้มีการตั้งโรงงาน Enamel ขึ้นในประเทศไทย

ยุคแรกที่ Kockums นำสินค้าเข้ามาเป็นสีขาวครีม ลงสีขอบเป็นน้ำเงิน หรือเขียวเป็นหลัก แต่พอมีโรงงานในไทย ก็มีความหลากหลายของสีสันมากขึ้น เป็นเหลืองไข่ไก่ สีเขียว สีน้ำเงิน ไปจนถึงสีแดง

โรงงาน Enamel ในยุคนั้นก็มี ตรากระต่าย ตราเครื่องบิน และตรานกกระจอกเทศ ซึ่งการตั้งโรงงานในไทย ทำให้การแพร่หลายเกิดขึ้นในทุกครัวเรือนเช่นกัน ไม่เพียงครัวเรือน แต่กระจายไปในวัด และโรงพยาบาลด้วย

สิ่งที่แตกต่างกันอย่างหนึ่งในรายการเครื่องครัวที่ใช้ในบ้าน ทางฝั่งยุโรปนอกจากจาน ชาม ช้อน อะไรนี่ เขายังนิยมหม้อต้มกาแฟด้วย แต่มาเมืองไทย คนไทยในยุคนั้นแทบไม่มีใครดื่มกาแฟ แต่คนไทยเคี้ยวหมาก คนไทยเลยนิยมใช้กระโถนมากกว่าหม้อต้มกาแฟ

โรงงาน Enamel ในไทยที่ยังเหลืออยู่ก็มีอยู่ แต่ขนาดกำลังผลิตไม่มาก และหลายๆแบรนด์ก็มีการปรับตัวให้สินค้าเข้ากับยุคสมัยมากขึ้น อันที่จริงเราก็ยังเห็นว่ามี Enamel ขายอยู่ตามท้องตลาด แบรนด์ที่อยู่กันมานมนาน และยังมีการผลิตอยู่อย่างต่อเนื่องก็เป็นตรากระต่าย

แม้ว่า Enamel จะเป็นที่นิยมในยุคสั้นๆ เนื่องจาก 20 – 30 ปีหลังจากนั้นโลกเรามีการใช้พลาสติกมากขึ้น ชีวิตผู้คนก็เปลี่ยนไป แต่อย่างไรก็ตาม เมื่อเราเห็น Enamel เราไม่ได้เพียงเห็นคุณสมบัติด้านวัตถุ ที่คิดค้นกันมาในยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม แต่เราได้เห็นคุณสมบัติด้านสุนทรียภาพ ที่มันติดมาตั้งแต่ยุคโบราณนั้นด้วย

 

 

เรียบเรียงโดย ข้าวขาว @ชมรมเท้ากีบ

กันยายน 2021

 

REFER:

https://www.bangkokpost.com/life/arts-and-entertainment/1446355/the-charm-of-enamelware

http://www.vam.ac.uk/content/articles/h/history-of-cloisonne-enamels-in-japan-1838-1871/

https://encyclopedia.pub/revision/11460/v1

https://www.vea.org.uk/history-of-vitreousenamel/

https://www.ganoksin.com/article/earliest-cloisonne-enamels/

Post Comments

* ข้อมูลที่จำเป็น

เราไม่ส่งอีเมล์รบกวนบ่อย จะส่งเฉพาะมีกิจกรรมสำคัญๆ เช่น ลดราคาประจำปี หรือ โปรโมชั่นใหญ่ๆ เท่านั้น